Choroby jamy ustnej
Niewielu z nas zdaje sobie sprawę, że tylko do momentu urodzenia jama ustna jest sterylnie czysta, natomiast u dorosłego człowieka może występować w niej ponad miliard różnych bakterii. To więcej, niż zwykle znajduje się na będącym w obiegu banknocie. Niektóre bakterie są przyczyną próchnicy i chorób dziąseł.
Za najczęściej występujące w jamie ustnej schorzenia odpowiedzialne są drobnoustroje tworzące tzw. biofilm (płytkę nazębną). Jego obecność oraz uwalniane przez bakterie toksyny i produkty przemian metabolicznych powodują nie tylko drażnienie tkanek, ale także sprzyjają ich destrukcji. Należy pamiętać, że drobnoustroje są stale obecne na powierzchni zębów oraz tkanek miękkich i nie można się ich pozbyć nawet po bardzo dokładnym wykonaniu zabiegów higienicznych.
Mechanizm powstawania biofilmu jest bardzo prosty. Na czystym, po wyszczotkowaniu zębów szkliwie i powierzchni dziąseł osadzają się, pochodzące ze śliny przezroczyste glikoproteiny tworząc tzw. błonkę nazębną. Struktura ta jest z jednej strony bardzo korzystna dla zębów ponieważ chroni je przed kwasami zawartymi w pokarmach i hamuje rozwój próchnicy, natomiast z drugiej stanowi podłoże dla osadzania bakterii tworzących płytkę nazębną. Jej odtwarzanie po mechanicznym usunięciu jest bardzo szybkie i trwa około kilku minut.
Płytka nazębna
Płytka nazębna jest to silnie przylegający do powierzchni zęba miękki osad o spoistej konsystencji i zabarwieniu szarobiałym lub żółtym, który powstaje w wyniku gromadzenia się i namnażania bakterii.
Już po 3 – 7 dniach braku odpowiedniego czyszczenia zębów lub wręcz zaniechania czynności higienicznych tworzy się gruby złóg, który mimo ścierania się np. podczas jedzenia ciągle warstwowo przyrasta.
Kolejnym etapem rozwoju płytki nazębnej jest jej mineralizacja, która prowadzi do powstania kamienia nazębnego. W jego skład wchodzą osady mineralne, białka, węglowodany i bakterie. Charakteryzuje się twardą lub gliniastą konsystencją oraz białym lub żółtawym zabarwieniem. Porowata struktura kamienia nazębnego ułatwia osadzanie się kolejnych bakterii, które tworzą nowe kolonie.
Głównymi objawami zapalenia dziąseł jest zaczerwienienie, obrzęk oraz nadmierna wrażliwość na dotyk. Nawet delikatne dotknięcie włosiem szczoteczki do zębów brzegu dziąsła może powodować jego krwawienie.
Próchnica zębów
Próchnica zębów określana jest jako choroba zakaźna wywoływana przez bakterie osadzone na powierzchni zębów. W porównaniu do innych chorób infekcyjnych występujących u ludzi, przyjmujemy, że próchnica jest spowodowana zaburzeniem równowagi miejscowej flory bakteryjnej, a nie zakażeniem zewnętrznym.
Historycznie jako pierwsi stwierdzili to już Chińczycy około 200r. n.e., którzy uważali, że próchnicę powodują obecne w naszym ciele robaki.
Stan zapalny dziąseł
Jeżeli na odpowiednim etapie nie usunie się płytki nazębnej, to będzie się ona ciągle gromadzić i zacznie wnikać w przestrzeń poddziąsłową, stymulując produkcję innych biologicznie czynnych komórek.
Konsekwencją tej sytuacji jest przewlekły stan zapalny dziąseł, który jest najbardziej rozpowszechnioną postacią zmian zapalnych w obrębie jamy ustnej w populacji ludzkiej.
Głównymi objawami zapalenia dziąseł jest zaczerwienienie, obrzęk i nadmierna wrażliwość na dotyk. Nawet delikatne dotknięcie włosiem szczoteczki do zębów brzegu dziąsła powoduje jego krwawienie. Ponieważ zapaleniu dziąseł rzadko towarzyszy ból, choroba ta przez wiele lat może przebiegać niezauważalnie.
Utrata zębów
Ponieważ choroby przyzębia początkowo przebiegają bez żadnych objawów bólowych, a krwawienie lub obrzęk są tylko przypadkowo postrzegane przez pacjentów, to prawie 80% osób obciążonych tym schorzeniem nie jest tego świadoma. Efektem tej sytuacji jest zbyt późna diagnoza i znaczna ilość utraconych zębów.
Pogłębiająca się infekcja powoduje obniżenie przyczepu dziąsła, zwiększenie głębokości kieszonki, destrukcję tkanki kostnej i obnażenie korzenia, co sprawia wrażenie, że ząb staje się dłuższy. Efektem zaniku tkanki kostnej jest ruchomość zęba. Toczący się nadal stan zapalny dochodzi do wysokości wierzchołka zęba, a pozostała kość nie jest już w stanie utrzymać zębów, które mogą nawet same wypaść.
Związane z zapaleniem przyzębia wydzielanie białek tzw. ostrej fazy może wywierać szkodliwy wpływ nie tylko miejscowo, ale także w innych narządach.
Halitoza – nieświeży oddech
Pod względem częstości występowania ustępuje tylko próchnicy oraz chorobom dziąseł i przyzębia. Według danych epidemiologicznych dotyczy ona około ¼ liczby ludzi, ale nie tylko, ponieważ tzw. ”mało przyjemny poranny oddech” dotyka większości dorosłej populacji. Halitoza obciąża w równym stopniu kobiety i mężczyzn oraz nasila się wraz z wiekiem. Nieprzyjemny zapach z ust w 85% - 90% ma swoje źródło w jamie ustnej, szczególnie na grzbiecie języka i wiąże się z uwalnianiem lotnych związków siarki
(VSCs) takich jak: siarkowodór, merkaptan metylu i siarczek dwumetylowy. Związki te powstają w wyniku procesu rozkładu białek przez bakterie beztlenowe obecne w jamie ustnej.
Efektem działania enzymów bakteryjnych na aminokwasy, białka i złuszczone komórki nabłonka są nie tylko VSCs, ale także putrescyna (zapach rozkładającego się mięsa), kadaweryna (trupi zapach), indol, skatol (zapach kału), aminy oraz kwasy tłuszczowe o krótkim łańcuchu (zapach spoconych stóp). Ich wytwarzanie odbywa się przedewszystkim w kieszonkach i szczelinach dziąsłowych, na grzbiecie języka i fałdach błony śluzowej policzków.
Nadmierna wrażliwość zębów
Jednym z często występujących w jamie ustnej problemów jest też nadmierna wrażliwość zębów, która objawia się ostrym bólem wywołanym gwałtowną zmianą temperatury, dużym stężeniem cukru lub czynnikami chemicznymi. Za nadwrażliwość zębów odpowiedzialne są odsłonięte kanaliki zębinowe.
Stan zdrowia jamy ustnej populacji ludzkiej jest daleki od ideału. Nie przestrzegając w pełni podstawowych zasad higieny przyczyniamy się do rozwoju w/w patologii i związanych z nimi cierpień, powikłań oraz problemów estetycznych. Możemy być także niechętnie widziani przez innych ludzi, którzy z uwagi na nieprzyjemny zapach lotnych związków siarki nie będą chcieli się z nami kontaktować. W ten sposób stwarzamy sytuację sprzyjającą frustracjom, stresom, niepowodzeniom w życiu osobistym i zawodowym. Możemy to zmienić regularnie dbając o właściwą higienę jamy ustnej.
Opracowanie dr hab. n. med. Leopold Wagner
